Forsķša GÓPfrétta

Kom inn!
Njalu-stadfrajdi

 

 Sturla Frišriksson 4.9.2012
Er Njįla tómur spuni?

Ķ tilefni žess, sem viš ręddum įšan um Njįlu,
sendi ég žér grein, sem ég birti ķ bók minni
Žjóšminjažęttir
2010 og er til į Žjóšminjasafninu.
Sturla

*

Stašfręši ķ Njįlu

Aftur į sķšu Sturlu Frišrikssonar

Er Njįla
og jafnvel allar Ķslendingasögurnar
skįldskapur og uppspuni einn?
 
Spuni?
Sannindi?
Bland?

Njįla

Žaš er sumra įlit, aš Ķslendingasögurnar séu ašeins tilbśningur sagnaritara og ekki byggšar į neinum atburšum, sem raunverulega höfšu įtt sér staš į Ķslandi til forna. Til eru ašrir, sem vilja öllu trśa sem heilögum sannleika, er ķ Ķslendingasögunum stendur og telja žęr sagnfręšileg heimildarit. Einnig eru til žeir menn, sem vilja fara bil beggja.

Lķta skal į Njįlu sem gott dęmi um fornsögu.

Getiš
vķšar?

Vķsbend-
ingar?

Til žess aš kanna sannleiksgildi Njįls sögu mį
  • annars vegar leita stušnings ķ öšrum skrįšum heimildum um persónur, atvik og stašhętti, sem sagan fjallar um.
  • Hins vegar mį styrkja sannleiksgildi sögunnar meš fornfręši og nįttśrufręšilegum heimildum.


Finnst
vķšar
getiš

Bruni
į
Bergžórs-
hvoli

Sagnfręšin

Višvķkjandi sagnfręšilega atrišinu, hafa żmsir bent į, aš sumra atburša ķ Njįlu eša mannanafna ķ sögunni er einnig getiš ķ öšrum fornaldarritum okkar og eru žar lķkingar ķ texta viš stķlinn ķ Njįlu.1 2
Žį er góš heimild ķ Landnįmu um Brennu-Kįra eša Svišu-Kįra, en einnig um Gunnar į Hlķšarenda og aš Njįll hafi veriš inni brenndur į Bergžórshvoli.3
Aš Njįlsbrenna hafi įtt sér staš kemur einnig fram ķ nokkrum fornum annįlum.4 5

Žessar skrįšu heimildir annarra rita styrkja mjög sannleiksgildi Njįlu.

Toppur
vęri

finna
höfund
Njįlu
!!

Hver er höfundur Njįlu?

Margir hafa leitaš aš höfundi Njįlu, sem er óžekktur. Hefur žį veriš fylgst meš frįsagnarstķl og getiš sögužekkingar skrįsetjara. Mörg dęmi eru sżnd um svipaš oršalag seinni tķma höfunda og bent į frįsagnir ķ sögunni sem lķkjast atburšum er sķšar hafa gerst. Einnig hefur veriš bent į, aš sögumašur gęti hafa stušst viš texta żmissa ķslenskra og erlendra rita viš gerš sögunnar.6 7

EDDA
Snorra Sturlusonar
Finnur Jónsson bjó til prentunar
Reykjavķk
Kostnm: Siguršur Kristjįnsson
1907
*  *  *
Bls. 241 og 244.
Fįir hafa samt getiš um merkilegt atriši ķ Snorra Eddu. Ķ Skįldskaparmįlum žeirrar įgętu bókar Snorra er vķsa ein eignuš Brennu-Njįli. Ķ žeim kvešskap kemur fyrir oršiš hśm sem sęvarheiti, og fyrir žaš er vitnaš ķ vķsuna. Vķsan er žannig:

Senn jósum vér, svanni,
sextįn, en brim vexti,
dreif į hafskips hśfa
hśm, ķ fjórum rśmum.

Vel getur žetta veriš vķsa śr lengra kvęši, sem Snorri og ritarar hans hafa kunnaš. Merkilegt er, aš höfundi Njįlu hefur ekki veriš kunnugt um žennan kvešskap.

Er žaš
Sturla
Žóršar-
son
??

A:
mundi
hafa
žekkt
vķsuna

B:
Of
kunnugur
ķ
Dölum

Sumir fręšimenn hafa viljaš telja Sturlu Žóršarson höfund Njįlu.8 9 Mér finnst sś tilgįta hępin vegna žessarar vķsu. Žar sem Sturla var vel kunnugur öllum gögnum ķ bśi Snorra fręnda sķns.

Sį sem žekkti žessa vķsu hefši vafalaust notfęrt sér hana ķ sögunni. Hér er heimild óhįš Njįls sögu um, aš Brennu-Njįll hafi raunverulega veriš til. Hefur sį mašur žį veriš ķ siglingum, lent ķ sjóroki og žurft aš ausa sem ašrir skipverjar. Hann er žį einnig skįld og yrkir dįgóša vķsu meš merkilegu sjįvarheiti, sem veršur til žess aš vitnaš er ķ kvešskapinn ķ viršulegu fręširiti Snorra Sturlusonar.

Höfundur Njįlu veršur alveg af allri žessari kunnįttu Njįls. Hann getur ekkert um alla sjómennsku Njįls og segir ekkert frį millilandasiglingum hans. Žarna hefši veriš gott efni til frįsagnar um feršalög Njįls į hans yngri įrum. Žį er skįldskapargįfa Njįls hvergi notuš ķ sögunni. Ég er hręddur um, aš skįldiš Sturla Žóršarson hefši gert sér mat śr kvešskap Njįls, hefši hann ritaš Njįlu.

Annaš atriši śtilokar einnig Sturlu Žóršarson sem höfund. Er žaš lżsingin ķ Njįlu į hlut Hrśts Herjólfssonar, er hann lagši ķ bś, žį hann gekk aš eiga Unni Maršardóttur. En žar stendur: „hann skal hafa Kambsnes ok Hrśtsstaši ok upp til Žrįndargils.”

Er žetta mikiš land, og nęr yfir Höskuldsstaši, sem var óšalsjörš bróšurins og žvķ ekki föl. Žaš bendir til ókunnugleika Njįluhöfundar į Dalabyggš. Sturla Žóršarson var Dalamašur og hefši ekki sżnt žį vanžekkingu į svęšinu ķ riti sķnu.1

Żmsir ašrir hafa einnig veriš taldir lķklegir höfundar. Um žį speki geta ašeins fęrir sagnfręšingar fjallaš.

Munir
fundnir
viš
Gunnars-
stein

 

Bruna-
leifar
į
Berg-
žórs-
hvoli.

Rannsóknir -
fornfręšilegar og nįttśrufręšilegar

Annars vegar mį styrkja sannleiksgildi sögunnar meš nišurstöšum af fornfręšilegum og nįttśrufręšilegum rannsóknum į sögusvišinu eša efni, sem fjallaš er um ķ texta sögunnar.

Rétt viš Rangį, skammt frį Knafahólum, žar sem setiš var fyrir Gunnari og bręšrum hans, er Gunnarssteinn, žar sem bardagi er talinn hafa įtt sér staš. Žar nokkuš frį hafa fundist mannabein og munir śr tveimur dysjum, en einnig beinhólkur meš śtskorinni mynd af hjartardżrum, er minna į Hjört bróšur Gunnars, sem féll žar ķ bardaganum.10 11

Žį hafa fornleifafręšingar vandlega rannsakaš allt svęšiš į Bergžórshvolnum og fundiš žar fornar rśstir af sofnhśsi og fjósi meš brunaleifum.12 13 Hef ég sķšan oršiš žess ašnjótandi, aš fį aš skoša nokkur gögn frį Bergžórshvoli, stašnum sem er ķ brennidepli sögunnar. Ég hef rannsakaš lķnakur į svęšinu, en einnig skošaš brunaleifar śr sofnhśsinu, žar sem bygg var žurrkaš. Aldursgreining į žessum brunaleifum var svo nįkvęm, aš žaš mį segja, aš hśn ein sér sanni aš Njįlsbrenna hafi įtt sér staš.

Žannig geta nįttśrufręšilegar nišurstöšur einnig veriš afdrifarķk gögn fyrir sannleiksgildi sagnanna.

Heimildir

Heimildir
  • 1) Einar Ólafur Sveinsson. Į Njįlsbśš bls. 1-180. Hiš Ķslenska Bókmenntafélag, Reykjavķk 1943.
  • 2) Einar Ólafur Sveinsson. Formįli Brennunjįls sögu. Hiš Ķslenska Fornritafélag, Reykjavķk 1954.
  • 3) Landnįmabók Ķslands, Helgafell 1948.
  • 4) Konungsannįll.
  • 5) Lögmannsannįll.
  • 6) Barši Gušmundsson, Höfundur Njįlu bls 1-274. Safn ritgerša, Reykjavķk 1958.
  • 7) Hermann Pįlsson, Uppruni Njįlu. Bókaśtgįfa Menningarsjóšs, Reykjavķk 1985.
  • 8) Matthķas Jóhannessen. Höfundur Njįlu. Bókmenntažęttir bls. 350-357, Almenna Bókafélagiš, Reykjavķk 1985.
  • 9) Einar Kįrason. Um höfund Njįlu. Erindi flutt ķ Hįskóla Ķslands 19. október 2009.
  • 10) Kristjįn Eldjįrn. Bardagi viš Rangį bls. 71-82, Gengiš į reka, Bókaśtgįfan Noršri 1948.
  • 11) Bergsteinn Gizurarson. Bogastrengs hólkur. Óprentuš heimild.
  • 12) Matthķas Žóršarson. Rannsóknir į Bergžórshvoli, Ķsafold, Reykjavķk 18. september 1928.
  • 13) Kristjįn Eldjįrn og Gķsli Gestsson. Rannsóknir į Bergžórshvoli. Įrbók Hins Ķslenska Fornleifafélags bls. 5-75, Reykjavķk 1952.
Efst į žessa sķšu * Forsķša GÓPfrétta * Stašfręši ķ Njįlu * Aftur til Sturlu Frišrikssonar