Forsķša 
Ofvirknivefur 
Ofvirknibók 
Kom inn!
Gylfi Jón Gylfason

Ólafur Ó. Gušmundsson - 14.01.2003:

yfirlęknir barna- og unglingagešdeildar 
Landspķtala - hįskólasjśkrahśss viš Dalbraut
og sjįlfstętt starfandi barnalęknir. 

Mbl. 
14. jan. 2003

Rannsóknar er žörf
Umręšan
um AMO
- - og 
įhyggjur
af greiningu
og lyfjum
-
Żmsar
rannsóknir
liggja fyrir
Af og til skżtur umręša um hegšunarvanda barna upp kollinum ķ fjölmišlum, sérstaklega žann sem į fagmįli kallast bęši ofvirkniröskun og athyglisbrestur meš ofvirkni eša einfaldlega ofvirkni. Ķ žeirri umręšu kemur stundum fram ótti viš aš vandi barnanna skuli greindur, sérstaklega ef nišurstašan leišir til lyfjamešferšar. 

Aukin notkun örvandi lyfja ķ kjölfar žess aš fleiri eru greindir veldur mörgum įhyggjum, aukning sem einnig tengist žeirri stašreynd aš fariš er aš greina og mešhöndla fulloršna meš ofvirkni ķ vaxandi męli. Žęr įhyggjur eru vel skiljanlegar ķ ljósi žess aš upp hafa komiš tilvik žar sem žessi lyf eru misnotuš ķ tķu- til hundraš-földum skömmtum af vķmuefnamisnotendum.

Žį eru langtķma įhrif mešferšar meš örvandi lyfjum ekki fyllilega žekkt en žó benda nżlegar rannsóknir til aš lyfjamešferš viš ofvirkni ķ bernsku dragi śr įhęttu į fķkniefnamisnotkun į unglings- og fulloršinsįrum. Skammtķmanotkun er hins vegar mjög vel rannsökuš og talin örugg og įhrifarķk mešferš viš ofvirkni žegar lękningalegir skammtar eru notašir.

Įlķka
algengt
hér og ytra
*
Ašeins ein
innlend
rannsókn
*
orsakir
lķtt žekktar
*
Uppeldis-
handbókin
*
Ofvirknibókin

 

Margt bendir til aš ofvirkni sé įlķka algeng hér og ķ nįgrannalöndunum en ašeins ein rannsókn hefur veriš gerš hér į landi um algengi ofvirknieinkenna sérstaklega. Tölur um algengi eru hins vegar į breišu bili vegna žess hve mismunandi greiningarskilyršin eru en ofvirkni er algengust hjį 7 til 10 įra strįkum ( 2 til 6% ) en sjaldgęfari hjį stelpum og ķ öšrum aldurshópum strįka. 

Einkennin sem greiningin mišast viš eru nįnast óbreytt ķ greiningarkerfum frį mišjum sjöunda įratug sķšustu aldar žó aš greiningarskilmerkin hafi žróast žannig aš žau greina mismunandi hópa og hlutföll barna. Vegna žess hve lķtiš viš vitum um orsakir ofvirkni, žrįtt fyrir gķfurlegar rannsóknir į žvķ sviši, annaš en aš lķffręšilegir erfšažęttir vega žyngst einstakra orsakažįtta, getum viš lķtiš gert til aš fyrirbyggja ofvirkni. 

Viš vitum hins vegar heilmikiš um įhrif mismunandi mešferšar į ofvirknieinkenni og mį ķ žvķ sambandi benda į Uppeldishandbókina, bók bandarķsku barnagešlęknasamtakanna sem var žżdd, stašfęrš og śtgefin hér įriš 2000 sem og Ofvirknibók Rögnu Freyju Karlsdótttur sérkennara. 

Žį er rétt aš benda į aš einkennin eru ekki nęrri alltaf višvarandi heldur dvķna žau ķ 20-40% tilvika žegar fram į unglingsįr kemur. 

Lyf reynast
nytsöm viš
ofvirkni-
einkennum
*
fleiri leita
ašstošar
og žvķ
greinast
fleiri nś
en įšur
Margar įreišanlegar rannsóknir sżna virkni lyfja til skemmri tķma viš ofvirknieinkennum, sérstaklega eru örvandi lyf įhrifarķk ķ žessu sambandi og hafa valdiš straumhvörfum til hins betra ķ lķfi margra ofvirkra barna. 

Žaš vakna hins vegar żmsar spurningar um žį auknu notkun sem į sér staš hér į landi sķšustu įr eins og tölur hafa sżnt og fram komu mešal annars ķ svari heilbrigšisrįherra į alžingi 10. desember sķšast lišin. Žó aš lyfin virki hlutfallslega best į ofvirknieinkenni žarf aš hafa ķ huga aš žau geta lķka aš vissu marki aukiš athygli og śthald barna og fulloršinna sem ekki eru ofvirk og mešferšarsvörun ein žvķ ekki endilega stašfesting į réttri greiningu. 

Lķklegasta skżringin į aukinni notkun örvandi lyfja er žó sś aš fleiri séu greindir og mešhöndlašir en įšur ekki sķst vegna aukinnar žekkingar foreldra og annarra sem aš uppeldi ofvirkra barna koma, žaš er fólk leitar sér frekar ašstošar en įšur.

Ef til vill
hefur 
ofvirkum
fjölgaš
-
og ef til vill
hefur huglęg
skilgreining
samfélagsins
breyst
og žol žess
minnkaš
*
lyf - og önnur
śrręši
Žó aš žekking geti skżrt aukna lyfjamešferš aš hluta er żmislegt sem bendir til aš eitthvaš ķ nįnasta umhverfi barna og unglinga, hvort sem um er aš ręša lķffręšilega eša félagslega žętti, hafi breyst į sķšustu įrum žannig aš einkenni sem falla undir skilmerki hvatvķsi, óróleika og athyglisbrest hafi aukist. 

Žol hinna fulloršnu gagnvart slķkum hįttum kann lķka aš hafa breyst auk žess sem skólaumhverfiš og heimilin eru öšruvķsi stofnanir en įšur. 

Žaš er žvķ ekki įstęšulausu aš staldraš sé viš žį aukningu sem oršiš hefur ķ notkun lyfja į žessu sviši. Hętt er viš aš vęgi lyfjamešferšar viš ofvirknieinkennum aukist enn frekar sem kann aš vera óęskilegt nema hjį žeim hópi barna sem į viš alvarlegan athyglisbrest meš ofvirkni aš strķša. 

Mörg önnur įhrifarķk śrręši eru til fyrir hinn stóra hóp sem sżnir einkenni en žarf ekki į lyfjamešferš aš halda. 

Rannsókna
er žörf
*
ein ķ
undirbśningi
*
Grundvöllur
žekkingar
og undirstaša
uppbyggilegrar
umręšu
Naušsynlegt er aš rannsaka faraldsfręši ofvirkni og annarra geš- og žroskaraskana hér į landi, ekki einöngu af faglegum įstęšum heldur ekki sķšur af samfélagslegum įstęšum. 

Ein slķk rannsókn hefur veriš ķ undirbśningi undanfarin įr af hópi fagfólks, rannsókn sem mun tengjast 5 įra skošun barna į žremur heilsugęslustöšvum ķ fyrstu. 

Slķkar rannsóknir eru sį grundvöllur sem frekari žekking byggir į og hjįlpa okkur öllum ķ aš gera umręšuna uppbyggilegri en stundum vill brenna viš.

Ķ janśar 2003
Ólafur Ó. 
Gušmundsson
Höfundur er yfirlęknir barna- og unglingagešdeildar Landspķtala - hįskólasjśkrahśss viš Dalbraut
og sjįlfstętt starfandi barnalęknir.

Efst į žessa sķšu *Forsķša * Ofvirknivefur * Ofvirknibók