GÓPfréttir
forsíða


Klķpu-
sagan:
Heinz
er ķ
vanda

6 sišunarstig Kohlbergs

 Lawrence Kohlberg (1927 – 1987).

Kohlberg var bandarķskur sįlfręšingur, fęddur ķ Bronxville ķ New York. Hann starfaši sem prófessor viš hįskólann ķ Chicago og viš hįskólann ķ Harvard. Hann var mešal annars fręgur fyrir rannsóknir sķnar į žróun sišferšisžroskans. Viš žaš notaši hann klķpusögur og spurši višmęlendur um žeirra mat.
Hann setti fram hugmyndir um sex sišferšis-stig į žremur sišferšis-skeišum ķ žroskaferli mannsins. Žroski hvers einstaklings fer af einu stigi upp į žaš nęsta uns aš žvķ kemur aš hann fer ekki hęrra.
F
lestir eru strandašir žegar komiš er į 4. stig.
Ž
aš į viš um öll stigin aš sį sem er į žvķ stigi getur ekki skiliš röksemdafęrslu efra stigs - nema žaš sé ašeins af nęsta stigi fyrir ofan hans. Naušsynlegt er aš gęta žessa žegar börnum er lišsinnt - og hafa ķ huga žegar hlżtt er į eša blandast ķ sišręna umręšu fulloršinna sem oftast mį gera rįš fyrir aš séu į 3. - 4. stigi. 

Höfum
ķ
huga
Innskot ritara:
  • Gerš hefur veriš sś athugasemd viš framsetningu Kohlbergs aš hśn sé karlmišuš og frįbrugšin hugsun kvenna.
  • Algengt er aš einstaklingar hagi sér og dęmi svo sem žeir vęru stigum nešar eša ofar en žeir venjulega virka svo aš žaš vekur athygli višstaddra. Žroskamunurinn kemur žį ekki ķ ljós fyrr en röksemdanna er óskaš - sjį hér fyrir nešan. Hverjum manni er einnig hęgara aš vera į hęrra stigi žegar mįliš snertir ekki hann sjįlfan į neinn hįtt.
  • Hógvęra óskin er aš vilja vera sem oftast og sem lengst į sem efstu stigi - en gera sér grein fyrir aš allir hrapa nišur skalann į ögurstundum. Žį er mikilvęgt aš įtta sig fljótt į žvķ, bišjast afsökunar og reyna aš lįgmarka skašann.
0-9
įra
Mišaš viš sjįlfan sig - undanfari venjulegs sišferšismats. Aldur 0-9 įr.
Ég
vil
  • 1. stig - Foršast refsingu og hlżša
    Rétt eša rangt męlist eftir žvķ hvort žvķ fylgir refsing. Žaš sem skiptir mįli er aš fį žaš sem óskaš er įn hugleišinga um hvaš annar žarf eša hvaš honum finnst. Óhlżšni er ekkert mįl ef unnt er aš komast upp meš žaš įn žess aš hljóta refsingu fyrir.
Ég
-
viš
viljum
  • 2. stig - Ég fę mitt og žś fęrš žitt
    Rétt eša rangt tekur miš af eigin žörfum - og eigin afleišingum. Vaknaš hefur hugmyndin um aš ašrir hafi einnig og stundum ašrar óskir. Hęgt er aš hjįlpa öšrum ef žaš leišir til žess aš ég fę mitt.
9-19
įra
Mišaš viš ašra (hvaš segja ašrir?) - hefšbundiš sišferšismat. Aldur frį 9 įra til tvķtugs.
Žaš
sem
allir
vilja
og
verša
  • 3. stig - Góši pilturinn - góša stślkan
    Įkvaršanir teknar til žess aš glešja ašra, sérstaklega valdafólk samfélagsins. Mikilvęgt er aš višhalda góšum venslum meš žvķ aš deila meš öšrum, treysta og leita eftir gagnkvęmu trausti. Sekt og sakleysi getur fariš eftir ętlan hegšandans.
Žaš
sem
lögin
segja
  • 4. stig - Lög og reglur
    Einstaklingurinn lķtur į samfélagiš ķ heild žegar hann leitar sér višmišana um hvaš skuli teljast rétt eša rangt. Hann lķtur į reglur sem ósveigjanlegar og telur žaš skyldu sķna aš fara eftir žeim.
Sį sem
žroskast
Mišaš viš sjįlf-settar, umhyggnar kröfur - į fulloršinsįrum.
Ólķkir
hópar
hafa
ólķkar
reglur
  • 5. stig - Samfélagslegur samningur
    Einstaklingurinn gerir sér grein fyrir žvķ aš reglurnar eru samkomulag viškomandi hóps um hegšun sem honum hentar. Ķ öšrum menningarheimi eru ašrar reglur. Hann gerir sér grein fyrir žvķ aš reglur eru sveigjanlegar og žeim mį breyta ef žęr uppfylla ekki lengur žarfir samfélagsins.
Sjįlfstętt
mat
innan
umhyggins
sišaramma
  • 6. stig - Umhyggni
    Einstaklingurinn dregur sjįlfur fram meginreglur sem honum eru undirstöšuatriši mannlegra samskipta og sem ašrar reglur heyri undir. Hann hefur sett sér eigin sišferšisramma og getur žvķ tekiš įkvöršun um aš brjóta višteknar reglur ef hegšun samkvęmt žeim brżtur žann ramma. Dómur um rétt eša rangt framferši tekur óhjįkvęmilega miš af kringumstęšum hegšunarinnar. Sišferšismatiš įkvaršast af sjįlfstęšu mati innan rammans.
>>  Sišferšisklķpan
Klķpu-
sögur
Heinz er ķ vanda - sjį um Kohlberg į Wikipedia
Klķpusagan - saga um sišferšilega vandann sem ókunnur Heinz lendir ķ - hefur veriš notuš ķ fjölmörgum fyrirlestrum og skólum žar sem fjallaš er um sišferši og sišferšilegt mat lagt į hegšun.

Vel er žekkt sś śtgįfa sögunnar sem Lawrence Kohlberg notaši til aš kanna sišferšilega stöšu svarenda.

Hśn er svona:

Klķpa
Heinz
Kona ein var aš dauša komin śr sérstakri tegund krabbameins. Žį birtist į markaši lyf sem lęknarnir halda aš muni hugsanlega bjarga henni. Lyfiš er sérstakt form af radķumi sem lyfjafręšingur ķ žorpinu hefur einmitt nżlega uppgötvaš. Lyfiš er dżrt ķ framleišslu en įlagning lyfjafręšingsins tķfaldar framleišslukostnaš lyfsins. Hann greiddi $ 200 fyrir radķumiš og heimtar sķšan $ 2.000 fyrir lķtinn skammt af žvķ.

Heinz, eiginmašur veiku konunnar, hefur fariš til allra sem hann žekkir til aš fį lįnaš fé en tókst ekki aš safna nema $ 1.000 - helming žess sem hann žarf fyrir skammtinum.

Hann fór til lyfjafręšingsins og sagši honum aš konan sķn vęri aš deyja en lęknarnir teldu lķklegt aš henni mundi batna ef hśn fengi žetta dżra lyf. Hann hefši hins vegar engin tök į aš greiša nś nema helminginn, $ 1.000, en baš lyfjafręšinginn um aš annaš hvort lękka viš hann veršiš į žessum eina skammti - eša leyfa honum aš greiša afganginn sķšar.

Lyfjafręšingurinn sagši:  Nei! Žetta er lyf sem mér tókst aš finna upp. Žaš hefur tekiš mig langan tķma, mikla vinnu og mikiš fé. Ég verš aš selja žaš svo dżrt aš ég nįi aš borga aš lokum allan minn kostnaš.

Heinz hefur fyllst örvęntingu. Hann sér engin önnur rįš en aš brjótast inn ķ verslun mannsins til aš stela litlum skammti af lyfinu handa konunni sinni.

Er žaš rétt hjį Heinz aš brjótast inn og stela lyfinu? (Mundir žś gera žaš?)

Hvers vegna? - eša hvers vegna ekki?

  Frį fręšilegu sjónarmiši skiptir ekki höfušmįli hvaš sį sem spuršur er telur aš Heinz eigi aš gera. Kenning Kohlbergs segir aš žaš sem skipti mįli og segi til um sišferšilegan žroska žess sem spuršur er sé hvernig hann rökstyšur val sitt į žvķ sem hann telur rétt fyrir Heinz aš gera. 

Hér aš nešan eru nokkur dęmi um mögulegar röksemdafęrslur - sem flokka mį til hinna sex stiga:

Hlżšni 1. stig - Foršast refsingu og hlżša
Rétt eša rangt męlist eftir žvķ hvort žvķ fylgir refsing. Žaš sem skiptir mįli er aš fį žaš sem óskaš er įn hugleišinga um hvaš annar žarf eša hvaš honum finnst. Óhlżšni er ekkert mįl ef unnt er aš komast upp meš žaš įn žess aš hljóta refsingu fyrir. 
Heinz ętti ekki aš stela lyfinu vegna žess aš žį yrši hann settur ķ fangelsi, sem mundi žżša aš hann vęri slęmur mašur.

Eša:

Heinz ętti stela lyfinu vegna žess aš žaš er ašeins $ 200 virši - en ekki žess sem lyfjafręšingurinn krafšist.  Heinz hafši meira aš segja bošist til aš borga fyrir žaš - og hann stal engu öšru.

Eigin-
girni
2. stig - Ég fę mitt og žś fęrš žitt
Rétt eša rangt tekur miš af eigin žörfum - og eigin afleišingum. Vaknaš hefur hugmyndin um aš ašrir hafi einnig og stundum ašrar óskir. Hęgt er aš hjįlpa öšrum ef žaš leišir til žess aš ég fę mitt. 
Heinz ętti stela lyfinu žvķ hann veršur mun įnęgšari ef hann bjargar konu sinni, jafnvel žótt hann žurfi aš sitja ķ fangelsi.

Eša:

Heinz ętti ekki aš stela lyfinu vegna žess aš fangelsi er hręšilegur stašur sem mundi sennilega valda honum meiri ömurleika heldur en missir konunnar.

Eins
og
hinir
3. stig - Góši pilturinn - góša stślkan
Įkvaršanir teknar til žess aš glešja ašra, sérstaklega valdafólk samfélagsins. Mikilvęgt er aš višhalda góšum venslum meš žvķ aš deila meš öšrum, treysta og leita eftir gagnkvęmu trausti. Sekt og sakleysi getur fariš eftir ętlan hegšandans. 
Heinz ętti stela lyfinu žvķ aš konan hans ętlast til žess. Hann vill vera góšur eiginmašur.

Eša:

Heinz ętti ekki aš stela lyfinu vegna žess aš žaš er ljótt aš stela og hann er ekki glępamašur. Hann reyndi allar löglegar leišir. Enginn getur žvķ įfellst hann.

Lög-
legt
4. stig - Lög og reglur
Einstaklingurinn lķtur į samfélagiš ķ heild žegar hann leitar sér višmišana um hvaš skuli teljast rétt eša rangt. Hann lķtur į reglur sem ósveigjanlegar og telur žaš skyldu sķna aš fara eftir žeim. 
Heinz ętti stela lyfinu fyrir konu sķna en jafnframt taka śt sķna refsingu fyrir žann glęp - og greiša svo lyfjafręšingnum žaš sem hann skuldar. Glępamenn geta ekki bara gert eins og žeim sżnist og svo sloppiš viš afleišingarnar.

Eša:

Heinz ętti ekki aš stela lyfinu vegna žess aš lög banna mönnum aš stela. Žaš er žvķ ólöglegt.

Mann-
rétt-
indi
5. stig - Samfélagslegur samningur
Einstaklingurinn gerir sér grein fyrir žvķ aš reglurnar eru samkomulag viškomandi hóps um hegšun sem honum hentar. Ķ öšrum menningarheimi eru ašrar reglur. Hann gerir sér grein fyrir žvķ aš reglur eru sveigjanlegar og žeim mį breyta ef žęr uppfylla ekki lengur žarfir samfélagsins.
Heinz ętti aš stela lyfinu vegna žess aš allir hafa rétt til aš verja lķf - hvaš svo sem lögum višvķkur.

Eša:

Heinz ętti ekki aš stela lyfinu vegna žess aš vķsindamašur hefur rétt į sanngjörnum launum. Žótt konan hans sé veik gefur žaš honum ekki rétt til aš stela.

Al-
manna-
réttur
6. stig - Umhyggni
Einstaklingurinn dregur sjįlfur fram meginreglur sem honum eru undirstöšuatriši mannlegra samskipta og sem ašrar reglur heyri undir. Hann hefur sett sér eigin sišferšisramma og getur žvķ tekiš įkvöršun um aš brjóta višteknar reglur ef hegšun samkvęmt žeim brżtur žann ramma. Dómur um rétt eša rangt framferši tekur óhjįkvęmilega miš af kringumstęšum hegšunarinnar. Sišferšismatiš įkvaršast af sjįlfstęšu mati innan rammans.
Heinz ętti aš stela lyfinu, vegna žess aš lķfsbjörg er meira grundvallaratriši en eignarréttur.

Eša:

Heinz ętti ekki aš stela lyfinu, vegna žess aš ašrir geta haft jafnmikla žörf fyrir lyfiš og lķf žeirra eru jafn mikilvęg.

>> <<

Efst á þessa síðu * Forsíða